ÖZEL HABER: Koronavirüs sonuçlarının “demokratik düzeyle” bir alakası var mı? İşte “demokrasi endeksine” göre hasta/ölü oranı incelemesi…

Küresel çapta dünyayı etkisi altına alan yeni tip koronavirüs salgını son 6 aydır gündemimizi işgal ediyor. Devletlerin açıkladığı rakamlar doğrultusunda şu ana kadar 11 milyon vaka teyit edilirken, hastalık kaynaklı 550 bin kişinin öldüğü doğrulandı. 

Buna göre hastalığa yakalanan her 20 kişiden birinin hayatını kaybettiğini görüyoruz. Yalnız bu oran bütün ülkeler için geçerli değil. Örneğin, 660 bin kişinin hastalığa yakalandığı Rusya’da 10 bin 027 kişinin hayatını kaybettiği açıklandı. Yani Rusya’da hastalığa yakalanan her 66 kişiden 1’i hayatını kaybetti. Peki bu oran dünyanın geri kalanına kıyaslandığında, Rusya’daki koronavirüs bilançosunun bu denli iyimser olmasının ardında ne yatıyor? Fransa’da her 8 hastadan biri hayatını kaybederken, nasıl oluyor da aynı hastalık Rusya’da 66 kişiden birinin hayatına mal oluyor? Demokrasi endeksi baz alındığında, Rusya’nın 134. sırada olmasının payı var mı? 

The Economist tarafından 2019 yılında yayınlanan “demokrasi endeksini” baz alarak, devletlerin yayınladığı koronavirüs bilançosuna ışık tutacağız. 

Çin anakarasında teyit edildikten kısa süre sonra bütün dünyada etkisini artırarak devam eden koronavirüs salgını hakkında birçok söyleşi yapıldı. Birçok analiz yapıldı. Hala da yapılıyor. Farklı disiplinlerde binlerce akademik makale yayınlandı. Şubat-Haziran aylarında, konuyla alakalı 10 binden fazla makalenin yayınlandığı söyleniyor. Başta tıbbi makaleler olmak üzere, sosyal bilimlerde eğitim veren birçok akademisyenin bu konuya yöneldiği biliniyor. Çünkü salgın, tıbbi olduğu kadar toplumsaldır. Toplumu da ilgilendirir. Salgın döneminde insanların tutumlarını anlamak için bu tip sosyal bilimler menşeili makalelere ihtiyacımız var. Peki sadece akademik makalelerle mevcut durumun portresini çizebilir miyiz? Ya mevcut durum hükümetlerin açıkladığından daha vahimse?

İşte bu soruyu cevaplandırmak için ülkelerin demokrasi endeksini inceledik. The Economist’in 2019 yılında hazırladığı demokrasi endeksiyle, ülkelerin açıkladığı vaka/ölüm oranları arasında bir bağlantı var mı?

Dünyanın en katı yönetim şekline sahip Kuzey Kore’de nasıl oluyor da bir kişi bile koronavirüse yakalanmıyor? Çin ve Güney Kore ile sınır bağlantısına sahip bir ülkede nasıl oluyor da kimse hastalıktan etkilenmiyor? 

Kuzey Kore’nin 5 sıra yukarısında bulunan Türkmenistan’da neden “koronavirüs” kelimesini kullanmak yasak?

167 ülkelik “demokrasi sıralamasında” 159. sırada yer alan Suudi Arabistan’da 200 bin vaka kaydı yapıldığı biliniyor. Her 200 hastadan 1’inin hastalık kaynaklı hayatını kaybettiği gerçeği de var. Yani dünyanın bütün hastaları toplanıp Suudi Arabistan’a gitse, hastalığın daha iyimser bir şekilde, daha az kayıplarla atlatılabileceğini söyleyebilir miyiz? Virüs aynı virüs. Ama öldürücülük oranı ülkeden ülkeye değişiyor. Bu değişimin ardında “demokrasinin” payı var mı yok mu? İşte bütün mesele bu. 

1- Norveç

Demokrasi endeksinin en tepesinde Norveç bulunuyor. Norveç hükümeti, salgın boyunca birçok hizmeti en baştan uyguladı.

Vaka paylaşımı günlük olarak değil, anlık olarak yapılıyor. Ülkenin haritası gün içerisinde defalarca yenileniyor. Hastanın bulunduğu yer ve konum bilgileri paylaşılıyor. Tıpkı Türkiye’de olduğu gibi.

Ve Norveç’te şu ana kadar 8 bin 921 vaka kaydı yapıldı. Bunun 8 bin 138’i sağlığına kavuşurken, 251 hasta hayatını kaybetti. Yani Norveçte her 35 hastadan 1’i COVİD-19 kaynaklı hayatını kaybetti. 

2- BİRLEŞİK KRALLIK

Yine demokrasi sıralamasında 14. sırada bulunan Birleşik Krallık, salgını en ağır yaşayan ülkelerden biri.

Vaka sayısı Rusya’dan 3 kat düşük olan ülkede bugüne kadar 44 bin 131 kişi hayatını kaybetti. 284 bin hastadan 44 bininin hayatını kaybettiği düşünülürse, her 6 hastadan 1’inin hayatını kaybettiği “olgusuyla” yüzleşiyoruz.

İngiltere’nin salgınla mücadele kapsamında bu derece yüksek ölüm oranına sahip olmasının birkaç sebebi var. Ancak en çok tekrar edilen sebep: Hükümet.

Boris Johnson hükümetinin, salgınla mücadele kapsamında birçok tedbiri yeni yeni yürürlüğe koyduğu görülüyor. Örneğin, filyasyon hizmeti ve hasta takip uygulamaları ilk kez haziran ayında başlatıldı.

Toplu taşıma araçlarında maske takma zorunluluğu yine haziran ayında getirildi. Bu ve buna benzer diğer sebepler yüzünden hastalığın diğer ülkelere kıyasla ağır geçtiğini görüyoruz.

3- AMERİKA BİRLEŞİK DEVLETLERİ

Koronavirüs sürecinde en çok haberi yapılan ülkelerin başında kim geliyor derseniz, hiç düşünmeden Amerika deriz.

Amerika genelinde şu ana kadar 2 milyon 860 bin vaka bildirimi yapıldı. Bu oran, dünya genelindeki toplam koronavirüs vaka sayısının 5’te 1’ine denk geliyor. Yani her 5 vakadan 1’i Amerika’da.

Ve hastalık kaynaklı hayatını kaybedenlerin sayısı 132 bin. Diğer bir ifadeyle, Amerika’da her 20 hastadan birinin hastalık kaynaklı hayatını kaybettiğini görüyoruz. 

Şubat ayından beri salgınla mücadele eden Amerika’nın “sağlık sistemi” çok eleştirildi. “İşte kapitalizm bu” denildi. “Hadi konuşun liboşlar” denildi. Hala deniliyor. Hala yazılıyor. Ve bu kötü gidişat, “en iyi ihtimalle” Trump’ı koltuğundan edebilir. Salgın öncesi yapılan bütün anketleri zirvede tamamlayan Cumhuriyetçi geleneğin son kalesi Trump, salgın sonrası Demokrat Partili Biden’ın 13 puan gerisine düştü. 

Amerika, demokrasi endeksi sıralamasında 25. sırada yer alıyor

4- BREZİLYA

Demokrasi endeksinden devam ediyoruz. Listenin 52. sırasında, koronavirüs süreciyle özdeşleşen bir başka ülke, Brezilya yer alıyor.

Şubat ayından bu yana Amerika gibi salgınla mücadele edilen Brezilya’da toplam 1 milyon 550 bin vaka kaydı yapılırken, hastalık kaynaklı 63 bin kişinin hayatını kaybettiği rapor edildi.

Yani, Brezilya’daki her 25 hastadan 1’inin hayatını kaybettiğini görüyoruz. Brezilyalı sağlıkçılar ve enfeksiyon hastalıkları uzmanları, asıl rakamın bundan 10 kat daha fazla olabileceği konusunda endişeli.

Cumhurbaşkanı Bolsonaro ise salgın sürecinde popülerleşen bir başka idareci.

“Maskeyle” mahkemelik olan Bolsonaro’nun politikaları dünya çapında topa tutuluyor. Halk karantinayı talep ederken, Bolsonaro “ekmek edebiyatı” yapıp normalleşme sürecine geçiş yapılmasını istiyor. Ve sonuç gördüğünüz gibi, tek kelimeyle: Vahim.

5- Komşudan ne haber? 

Komşu Yunanistan, Balkan coğrafyasındaki diğer ülkelerle aynı kaderi paylaşıyor. Balkan genelinde yüksek vaka sayısına sahip bir ülke yok. Dileriz olmaz.

Yunanistan’da şu ana kadar 3 bin 486 vaka bildirimi yapılırken, hastalık kaynaklı hayatını kaybedenlerin sayısı 192.

Yani kabaca, her 18 hastadan 1’inin hayatını kaybettiğini görüyoruz. Yunanistan, demokrasi sıralamasında 39. sırada yer alıyor. 

6- “Kişi kendinden bilir işi…”

Türkiye, 11 Mart’tan itibaren yeni tip koronavirüs pandemisiyle mücadele ediyor. Bu kapsamda birçok uygulama ve tedbir listesi erkenden yayınlandı. Peki Türkiye’deki vaka/ölüm oranlarının demokratikleşme düzeyiyle bir alakası var mı? Demokrasi endeksinde 110. sırada bulunan Türkiye’de, 11 Mart’tan günümüze kadar (4 Temmuz) 203 bin vaka bildirimi yapılırken, hastalık kaynaklı hayatını kaybedenlerin sayısı 5 bin 186 oldu. Yani, her 39 hastadan 1’i hastalık kaynaklı hayatını kaybetti. 

7- PAKİSTAN

Demokrasi endeksinden devam ediyoruz. 2 sıra üstümüzde, yani 108. sırada Pakistan var.

Pakistan’da virüsle mücadelenin ilk üç ayında takdir toplayan ülkelerin başında geliyordu, ta ki son artışa kadar.

Çin ile Keşmir üzerinden kara sınırına sahip Pakistan’a hastalık Çin üzerinden değil İran üzerinden girmişti. Mart ayında İran’dan Pakistan’a giriş yapan bir çiftin koronavirüs testi pozitif çıkınca ülke teyakkuza geçmiş, birçok hizmet durdurulmuştu.

Pakistan’ın virüs bilançosu ise görenleri şaşırtıyor. Şu ana kadar 226 bin vaka kaydı yapılırken, hastalık kaynaklı 4 bin 619 kişi hayatını kaybetti. Yani neredeyse her 50 hastadan biri hayatını kaybetti. 

8- “Latinler yanarken Venezuela’nın başarısına ne demeli?”

Venezuela garip bir ülke.

“Anlamlandıramadığım ülkeler sıralamasında” beşinci, demokrasi endeksi sıralamasında 140. sırada yer alıyor.

Yani, The Economist’in tanımına göre “otoriter rejimin” hüküm sürdüğü ülkelerden biri. Ve bu otoriterliğin sınır tanımayışı, koronavirüs rakamlarına yansımış olabilir.

Dünya genelindeki hasta sayısının yüzde 25’inin Amerika ve Latin Amerika’da olduğu biliniyor.

Venezuela’nın komşularındaki vaka sayısı 100 binlerle ifade ediliyor.

Eskinin petrol zengini, şimdinin “petrol ithalatçısı” Venezuela’da sadece 6 bin 537 vaka kaydı yapıldı. Şu ana kadar hastalık kaynaklı hayatını kaybedenlerin sayısıysa 59.

Yani Venezuela’da, her 110 hastadan biri hayatını kaybetti. Peki bu nasıl oluyor? Yani tam ateş hattında yer alan bir ülkeden bahsediyoruz. Brezilya, Ekvador ve Peru hastalıktan kırılırken, nasıl oluyor da “otoriter Venezuela” asrın felaketini hafif sıyrıklarla atlatabiliyor?

Güçlü sağlık sistemine sahip Norveç’te bile her 35 hastadan 1’inin hayatını kaybettiğini açıkladık.

Ya Maduro’nun yer altında, basından sakladığı sağlık tesisleri var, ya da aşıyı buldular; insanlıktan saklıyorlar. Başka izahı olamaz. 

9- TACİKİSTAN

Demokrasi sıralamasında aşağı doğru indikçe iki şeye rastlıyoruz:

1- Ülkelerin hastalık ve ölüm oranları arasında dağlar kadar fark var.

2- Demokrasi düzeyi düşük olan ülkelerin her ne hikmetse vaka sayısı da epey düşük. 

Demokrasi sıralamasında 159. sırada yer alan Tacikistan’ı inceleyelim. Çinle kara sınırına sahip bu ülkede 30 Nisan tarihine kadar Kovid-19 bildirimi yapılmadı. 

Evet, Çin aralık ayından bu yana salgınla mücadele ederken, Çinle kara sınırına sahip Tacikistan’da herhangi bir bildirim yapılmadı. 

Çin anakarasından yola çıkıp Türkiye, İran, Kiribati ve pasifikteki 100 kişinin yaşadığı adalara giden virüs, hatta Amazon Ormanları’nda 15 kişilik kabileleri etkileyen virüs; ne hikmettir bilinmez Tacikistan’ı 30 Nisan’a kadar etkilemedi.

Bu tarihten sonra toplam 6 bin 108 vaka kaydı yapılırken, hastalık kaynaklı 52 kişi hayatını kaybetti.

Yani Tacikistan’da her 118 hastadan 1’i hayatını kaybetti.

Bir gün içinde en çok vaka kaydı 19 Mayıs’ta yapılırken (407 vaka), geçtiğimiz gün ülke genelinde 0 vaka girişi yapıldı. 

10- BİRLEŞİK ARAP EMİRLİKLERİ

Sıralamadan devam ediyoruz. Tacikistan’dan 14 basamak yukarıda bir aile devleti yer alıyor. Veya “milyarder şeyh” devleti. Artık ne derseniz.

Demokrasi endeksinin 145. sırasında yer alan Birleşik Arap Emirlikleri’nde şu ana kadar toplam 50 bin 857 vaka kaydı yapılırken, hastalık kaynaklı 321 kişi hayatını kaybetti.

Yani her 158 hastadan 1’i hayatını kaybetti. 

İçerik üreticisinin mesajı: Haberi oluştururken, demokrasi endeksi sıralamasında aşağı doğru indikçe iki şey dikkatimi çekti. Gerçi bunu az yukarıda da belirtmiştim. Ama yine de hatırlatmakta fayda var;

1- Demokrasi endeksi düşük ülkelerin daha az vaka sayısına sahip olması,

2-Demokrasi endeksi düşük ülkelerde, hastalık kaynaklı ölümlerin diğer ülkelere kıyasla görece az olması.

Fransa gibi güçlü ve kamusal sağlık sistemine sahip bir ülkede, virüs bazlı her 8 kişiden biri hayatını kaybederken, nasıl oluyor da Tacikistan’da veya Venezuela’da bu durum daha iyimser yönde seyrediyor?  

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s